Početak » Bezbjednost » Otmice aviona

Otmice aviona

Start here

Centar za bezbjednosna, sociološka i kriminološka istraživanja CG  - Nikšić

Centar za bezbjednosna, sociološka i kriminološka istraživanja CG - Nikšić

Otmice aviona su zbog svoje učestalosti ugrožavale slobodu vazdušne plovidbe. Stoga se pojavila snažna tendencija za regulisanje svih pravnih pitanja u vezi sa tim. Međunarodna zajednica usvojila je brojne dokumente koje su ograničavale mogućnost otmičara na uspjeh.
Generalna skupština UN usvojila je Rezoluciju 2551(XXIV) u kojoj je zatražila od država da preduzmu sve potrebne mjere radi sprečavanja otmica aviona i da kazne otmičare.
Konvencija o krivičnim djelima i nekim drugim aktima izvršenim u vazduhoplovima, usvojena u Tokiju 1963. godine, predviđa miješanje država u pet pretpostavljenih situacija i to:

1) ako je krivično djelo urađeno na teritoriji te države;

2) ako je krivično djelo učinjeno protiv državljanina ili stalnog rezidenta te države;

3) kada je krivično djelo upereno protiv bezbjednosti države;

4) ako je krivično djelo upravljeno protiv pravila države koja reguliše letove i manevre aviona; i

5) djela izvršena protiv obaveza iz multilateralnih međunarodnih konvencija

Član 82 Čikaške konvencije predviđa poništenje svih obaveza nespojivih sa obavezama koje su preduzete u okvirima ICAO što može djelimično da izazove zabunu u smislu pitanja da li se to striktno odnosi na Tokijsku konvenciji iz 1963. godine. Zabuna bi mogla izazvati ozbiljne posljedice kada se zna da se ova konvencija odnosi na krivična djela nastala u vazduhoplovu.

Ovim pitanjima bavi se Konvencija o suzbijanju nezakonitih otmica vazduhoplova donijeta u Hagu 1970. godine.

Opštim sistemom bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva bavi se Konvencija o suzbijanju nezakonitih akata uperenih protiv bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva iz Montreala donijeta 1971. godine. Pitanjima bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva na aerodromima bavi se Protokol iz Montreala donijet 1988. godine.
Ovim konvencijama ,je čin otmice aviona kvalifikovan kao veoma teško krivično djelo.Utvrđena je obaveza država da u svojim krivičnim zakonima predvide ovo krivično djelo i stroge kazne za učinioce.Ukoliko same nijesu u mogućnosti da kazne učinioce dužni su da ih isporuče državi kod koje je vazduhoplov registrovan.

Teroristički napadi na avione otvorili su brojna pitanja vezana za odgovornost za štete i psihičke patnje putnika nakon terorističkog napada.
Tako je prilikom napada na aerodromu Hellenikon u Atini, shodno Varšavskoj konvenciji i Montrealskom sporazumu, utvrđenja odgovornost prevozioca, iako su putnici bili na terminalu za odlaske.

Odgovornost prevozioca ne postoji u slučaju kada su putnici pretrpjeli štetu u prostorijama aerodromskog terminala čekajuci prtljag. Postoje ipak različita tumačenja u vezi sa ovim, jer član 19 Konvencije putnike u redu za prtljag ne smatra iskrcanim.

ILA je na svojoj Konferenciji 1982. godine razmatarala pitanje odgovornosti za štete nastale u vazdušnom saobracaju. Pri tom je njen Komitet za vazdušno pravo predložio tri principa koji bi se primjenjivali prilikom utvrđivanja odgovornosti.

Zahtjev bi se kanalisao protiv prevozioca, operatera i aviona (upotreba terimina „aviona“ je prilično neodređena). Vjerovatno se takva formulacija odnosi na kompaniju, vlasnika i proizvođača aviona.

Pitanja odgovornosti za štete prouzrokovane od aviona licima na površini zemlje bavi se Rimska konvencija o štetama prouzrokovanim od strane aviona trećim licima na površini zemlje iz 1952. godine i Montrealski Protokol iz 1978. godine. Ovim dokumentima se predviđa obaveza da se plati šteta prouzrokovana od strane aviona u letu ili od stvari ispalih iz aviona. Vlasnik aviona se u ovom slučaju smatra operaterom i dužan je da nadoknadi nastalu štetu. Ovaj sistem, iako usljed malog broja ratifikacija nije stupio na snagu, uspostavio je striktnu odgovornost za slučaj da postoji jasna i nesporna veza između štete i akta koji ju je prouzrokovao.

Brojni su incidenti i obaranja, u relativno bliskoj prošlosti ,nad stranim vazduhoplovima. Tako je 1955. godine civilni vazduhoplov Izrael erlajna bio oboren zbog povrede bugarskog vazdušnog prostora.

Taj slučaj bio je podnijet pred Međunarodni sud pravde koji je odbio da sudi, navodeći da nije nadležan.
U izraelskom memorandumu izraženo je da država, prilikom suočavanja sa neovlašćenim ulaskom aviona na njenu teritoriju, ima mogućnost da se time bavi na dva načina. Prvo da informiše uljeza da je to nedozvoljeni akt i da istovremeno uključi naredbu o prizemljenju, a drugi put je da preduzme diplomatsku akciju.

Međutim,izraelski mlazni avion je 1973. godine oborio libanski putnički avion koji se nalazio nekoliko milja unutar Sinaja. Izrael je u izjašnjenju kazao da su njegovi ovlašćeni organi zatražili da se avion prizemlji i da je posada aviona odbila da se povinuje toj naredbi.

Poslije istrage u Savjetu Međunarodne organizacije za civilno vazduhoplovstvo osuđena je izraelska akcija i izraženo je mišljenje da je njom nanijeta ozbiljna šteta sigurnosti međunarodne civilne avijacije. Postupak Izraela je kritikovan kao flagrantna povreda principa zastupljenih u Čikaškoj konvenciji.

Prvog septembra 1983. godine sovjetski ratni avion je srušio avion Koreja Air-Line koji je bio zašao nekoliko stotina milja unutar bezbjedonosno osjetljivog sovjetskog vazdušnog prostora što je prouzrokovalo smrt 269 lica. Nedjelju dana kasnije Sovjetski Savez je vetom spriječio donošenje rezolucije Savjeta bezbjednosti kojom bi se ta akcija osudila i reafirmisala se pravila međunarodnog prava koja zabranjuju akte nasilja upravljene protiv bezbjednosti međunarodne civilne avijacije.

Savjet međunarodne organizacije za civilno vazduhoplovstvo je održan 16. septembra 1983. godine nakon istrage sprovedene od strane vazdušne navigacione komisije izdao je sopštenje zasnovano na odredbama Čikaške konvencije(1944) i drugih odgovarajućih dokumenata. Između ostalog zaključeno je da ponavljanje tako tragičnih incidenata zahtijeva da se uspostave efikasnije metode za komunikaciju između civilnih i vojnih aviona u cilju poboljšanja kontrole leta i drugih pitanja toga tipa.

Prije podnošenja ovoga izvještaja Savjet ICAO je usvojio rezoluciju kojom je osudio obaranje koreanskog aviona . Predložen je amandman na član 3 Čikaške konvencije. Njim su predviđene detaljne procedure koje bi se slijedile u slučajevima nakon prekida veza sa vazduhoplovom.
U Aneksu 2 je predviđeno da prekid kontakata sa civilnim avionima mora proizvoditi uzdržavanje od upotrebe oružja u svim slučajevima. Sve ugovorne strane moraju se uzdržati od upotrebe oružja protiv civilnih vazduhoplova u letu i da u slučaju prekida veza životi putnika, posade aviona i opšta sigurnost aviona ne bi mogli biti ugroženi.

Pravo država da zahtijeva od civilnih vazduhoplova da se prizemlje ukoliko lete iznad njene teritorije bez dozvole je reafirmisano. Sila može biti upotrebljena protiv civilnog vazduhoplovstva u njegovom praćenju prilikom prekida kontakata ili povrede prostora, ali samo onim oružjima koja ne otvaraju paljbu.

Sprovedene istrage u većem broju slučajeva ukazivali su na nužnost posebnog razmataranja nastanka šteta prilikom pada aviona kao posledice otmica.

Takođe je uvedena restrikcija u pogledu zahtjeva za prizemljenjem vazduhoplova.
Prilikom situacija vezanih za primjenu doktrine samoodbrane kada je avion u misijama terorizma i agresije upotreba sile je dozvoljena. Na taj način je SSSR opravdavao rušenje koreanskog aviona, navodeći da se nalazio nad osjetvljivim bezbjedonosnim zonama i da je bio u špijunskoj misiji. Međutim i za slučaj da je riječ o takvom činu koreanskog aviona moglo bi se postaviti pitanje da li je zlo koje učinjeno proprcionalno opasnosti koja je prijetila interesima SSSR-a.

Kada je riječ o vojnim avionima prilikom njihovog ilegalnog ulaska na teritoriju druge države zahtjevi samoodbrne se mogu primijeniti u vrlo strogom vidu mada i tada sa stanovišta humanosti valja postaviti pitanje da li je moguće uvrstiti pravila o prethodnom upozorenju nakon čega bi moglo uslijediti oružano dejstvo. Ovo je zasad postulat i nema utemeljenje u međunarodnom pravu.

Izvod iz knjige: MEĐUNARODNO JAVNO PRAVO
Prof. dr Filipa Turčinović


Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

%d bloggers like this: